Wat is een boterbabbelaar? Verschil met de Zeeuwse babbelaar

Een boterbabbelaar is een hard karamelsnoepje dat traditioneel wordt gemaakt van suiker, boter, water en een beetje azijn. In Zeeland groeide juist deze variant uit tot een van de bekendste streekproducten van de provincie. 

De termen boterbabbelaar en Zeeuwse babbelaar worden tegenwoordig vaak door elkaar gebruikt. Toch is er historisch gezien een klein verschil: vroeger bestonden er namelijk veel meer soorten babbelaars dan alleen de Zeeuwse botervariant.

Wat is een boterbabbelaar?

Een boterbabbelaar is een hard snoepje van gekaramelliseerde suiker, boter, water en azijn. Het warme suikermengsel wordt gekookt, uitgegoten, afgekoeld en vervolgens tot kleine stukjes gevormd. 

Door het karamelliseren van de suiker krijgt het snoepje zijn typische goudbruine kleur en zoete, boterachtige smaak.

Het is geen zacht karamelsnoepje. Een traditionele boterbabbelaar is juist hard en bedoeld om langzaam in de mond te laten smelten.

Is een boterbabbelaar hetzelfde als een Zeeuwse babbelaar?

In het huidige taalgebruik wordt met een Zeeuwse babbelaar meestal de traditionele Zeeuwse boterbabbelaar bedoeld. De begrippen worden daardoor vaak als synoniemen gebruikt.

Historisch lag dat iets anders. In de negentiende eeuw bestonden babbelaars in verschillende smaken en varianten. Er waren onder andere citroen-, chocolade-, vanille- en boterbabbelaars en daarnaast werden bijvoorbeeld Goudse, Leidse en Zeeuwse babbelaars verkocht. De boterbabbelaar is uiteindelijk juist in Zeeland zo bekend geworden dat hij tegenwoordig sterk met de provincie wordt geassocieerd.

Waar worden boterbabbelaars van gemaakt?

Traditionele boterbabbelaars worden gemaakt van suiker, boter, water en een kleine hoeveelheid azijn. De ingrediëntenlijst is dus opvallend eenvoudig. 

Het maken zelf vraagt wel wat handigheid. Het mengsel moet lang genoeg worden verhit om de suiker te karamelliseren, maar mag niet verbranden.

Na het koken wordt de massa op een harde ondergrond gegoten. Tijdens het afkoelen wordt deze meerdere keren gekeerd, gevouwen en uitgetrokken. Daarna wordt er een lange streng van gemaakt die in kleine blokjes wordt gesneden. 

Waar komt de Zeeuwse boterbabbelaar vandaan?

Boterbabbelaars werden in Zeeland al in de negentiende eeuw thuis gemaakt en in winkels verkocht. De grote bekendheid van het snoepje kwam mede door suikerbakker Johannes Bernardus Diesch uit Middelburg. 

Diesch begon in 1892 een bedrijf dat zich specialiseerde in boterbabbelaars. Vanaf het begin van de jaren twintig werden de snoepjes verkocht in herkenbare blauwe blikken met afbeeldingen van Zeeuwse streekdracht. Die blikken werden populair onder toeristen en hielpen de boterbabbelaar uitgroeien tot een bekend Zeeuws souvenir. 

Waarom heten ze eigenlijk babbelaars?

Over de precieze oorsprong van het woord ‘babbelaar’ bestaat geen volledig vaststaande verklaring. De naam wordt al lange tijd gebruikt voor dit soort harde snoepjes.

Waarschijnlijk hielp juist het langzaam zuigen op het snoepje bij de associatie met gezellig samen koffie drinken en praten, maar zo'n verklaring moet eerder als volksetymologie dan als bewezen oorsprong worden gezien.

Hoe smaken boterbabbelaars?

Boterbabbelaars smaken zoet, boterachtig en duidelijk naar gekaramelliseerde suiker. Door de eenvoudige ingrediënten is de smaak vrij puur.

Vroeger werden er overigens ook variaties gemaakt. Sommige makers voegden bijvoorbeeld cacao of kaneel toe om hun eigen smaak te creëren. 

Wanneer werden boterbabbelaars gegeten?

Boterbabbelaars werden traditioneel vooral bij koffie of thee gegeten. Zeeuwse Ankers beschrijft dat ze vroeger tijdens visite bijvoorbeeld bij het tweede kopje koffie of thee werden geserveerd. 

Dat verklaart ook waarom de snoepjes zo sterk verbonden zijn geraakt met huiselijkheid en Zeeuwse gastvrijheid.

Zijn boterbabbelaars typisch Zeeuws?

Ja, de boterbabbelaar geldt tegenwoordig als een van de bekendste Zeeuwse streekproducten. Hoewel babbelaars vroeger niet uitsluitend Zeeuws waren, kreeg juist de Zeeuwse boterbabbelaar uiteindelijk landelijke bekendheid. 

Je komt ze nog altijd tegen op Zeeuwse markten, in souvenirwinkels en in cadeaupakketten. Bij folkloristische evenementen worden soms zelfs demonstraties gegeven waarbij de snoepjes op traditionele wijze worden gemaakt. 

Bekijk ook onze collectie Zeeuwse babbelaars als je verschillende varianten wilt bekijken.